Jengkol và Gayam là hai loại cây phổ biến ở Đông Nam Á, đặc biệt là ở Indonesia và Malaysia. Cả hai đều có hạt ăn được và thường được sử dụng trong ẩm thực địa phương. Tuy nhiên, chúng có những đặc điểm và tác dụng khác nhau. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa Jengkol và Gayam.
1. Đặc điểm sinh học
Jengkol (Archidendron pauciflorum)
Jengkol, còn được gọi là “jering”, là một loại cây thuộc họ Đậu (Fabaceae). Cây này có thể cao tới 10-26 mét. Lá của cây Jengkol có hình lông chim, hoa nhỏ màu trắng hoặc vàng nhạt, và quả hình tròn hoặc bầu dục có màu nâu sẫm khi chín.
Gayam (Inocarpus fagifer)
Gayam, hay còn gọi là “châtaigne du Pacifique” (hạt dẻ Thái Bình Dương), thuộc họ Đậu (Fabaceae) nhưng khác chi với Jengkol. Cây Gayam có thể cao từ 15-25 mét, lá có hình dạng giống lá mận, hoa màu trắng kem, và quả hình trứng hoặc hình bầu dục có màu nâu.
2. Hạt và cách sử dụng trong ẩm thực
Jengkol
Hạt Jengkol có màu nâu đậm và kích thước khoảng 3-5 cm. Hạt này nổi tiếng với mùi hăng đặc trưng, một số người có thể thấy khó chịu nhưng lại rất được ưa chuộng trong ẩm thực Indonesia và Malaysia. Jengkol thường được chế biến bằng cách luộc, rán hoặc nướng, và thường được sử dụng trong các món ăn như “semur jengkol” (jengkol nấu nhừ trong nước tương) hoặc “sambal jengkol” (jengkol xào ớt).
Gayam
Hạt Gayam lớn hơn hạt Jengkol, có màu nâu nhạt và kích thước khoảng 5-8 cm. Hạt Gayam không có mùi hăng như Jengkol và có vị bùi, ngọt nhẹ. Hạt Gayam thường được ăn sống, nướng hoặc luộc. Ở một số nơi, hạt Gayam còn được sử dụng để làm bột và chế biến thành bánh.
3. Giá trị dinh dưỡng và tác dụng sức khỏe
Jengkol
Jengkol giàu protein, vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, ăn quá nhiều Jengkol có thể gây ra một số vấn đề về sức khỏe như “jengkolism”, một tình trạng gây ra đau đớn do kết tinh axit jengkolic trong thận. Vì vậy, người ta thường khuyến cáo ăn Jengkol ở mức độ vừa phải.
Gayam
Gayam chứa nhiều carbohydrate, protein, và chất béo tốt, cùng với các vitamin và khoáng chất quan trọng như vitamin C, canxi, và sắt. Hạt Gayam được cho là có tác dụng tốt trong việc cải thiện tiêu hóa và cung cấp năng lượng cho cơ thể. Do không có các hợp chất gây hại như Jengkol, Gayam được coi là an toàn hơn khi tiêu thụ.
4. Văn hóa và phong tục
Jengkol
Jengkol có một vị trí đặc biệt trong văn hóa ẩm thực Indonesia. Dù mùi của nó có thể khiến một số người e ngại, nhưng nhiều người Indonesia coi Jengkol là một món ăn đặc sản và thường xuyên xuất hiện trong các bữa ăn gia đình cũng như nhà hàng.
Gayam
Gayam ít phổ biến hơn trong ẩm thực hiện đại, nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng trong các nghi lễ truyền thống và các sự kiện văn hóa ở một số cộng đồng. Hạt Gayam thường được dùng làm quà biếu trong các dịp lễ hội.
Jengkol và Gayam đều có những đặc điểm và giá trị dinh dưỡng riêng biệt. Trong khi Jengkol nổi tiếng với mùi hăng và cần được ăn ở mức độ vừa phải, Gayam lại có vị bùi, ngọt nhẹ và an toàn hơn cho sức khỏe. Việc hiểu rõ về hai loại cây này sẽ giúp bạn có những lựa chọn hợp lý hơn trong chế độ ăn uống và khám phá thêm những hương vị độc đáo của ẩm thực Đông Nam Á.