Cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong mọi khía cạnh của đời sống, đặc biệt là trong quá trình học tập. Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học giáo dục đã chỉ ra rằng trạng thái cảm xúc của học sinh có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp thu kiến thức, động lực học tập và kết quả học tập. Khi hiểu rõ mối quan hệ giữa cảm xúc và thành tích học tập, giáo viên, phụ huynh và bản thân học sinh có thể áp dụng các chiến lược phù hợp để cải thiện hiệu suất học tập một cách bền vững.
1. Cảm xúc tích cực giúp tăng cường khả năng ghi nhớ và sáng tạo
Khi học sinh cảm thấy vui vẻ, tự tin và hứng thú với bài học, não bộ sẽ tiết ra những chất dẫn truyền thần kinh có lợi như dopamine, giúp tăng cường sự chú ý, khả năng ghi nhớ và tư duy linh hoạt. Những cảm xúc tích cực còn giúp học sinh dễ dàng liên kết kiến thức mới với kiến thức cũ, từ đó phát triển khả năng tư duy phản biện và sáng tạo. Ngoài ra, môi trường học tập tích cực còn làm giảm cảm giác căng thẳng, tạo điều kiện cho não bộ hoạt động hiệu quả hơn.
2. Cảm xúc tiêu cực làm suy giảm động lực và khả năng tiếp thu
Ngược lại, những cảm xúc tiêu cực như lo lắng, buồn bã, tức giận hoặc căng thẳng kéo dài có thể cản trở quá trình học tập. Khi bị áp lực, cơ thể sản sinh hormone cortisol khiến học sinh khó tập trung, dễ bị phân tâm và giảm khả năng ghi nhớ. Hơn nữa, học sinh thường có xu hướng né tránh nhiệm vụ học tập khi cảm thấy tiêu cực, dẫn đến việc bỏ bê bài vở hoặc làm qua loa. Nếu tình trạng này kéo dài, sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến thành tích học tập và sự tự tin.
3. Kỹ năng điều tiết cảm xúc giúp học sinh học tập hiệu quả hơn
Việc rèn luyện khả năng nhận diện và kiểm soát cảm xúc là yếu tố quan trọng giúp học sinh duy trì hiệu suất học tập ổn định. Những học sinh biết cách tự trấn an, biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần và biết điều chỉnh cảm xúc trong những tình huống áp lực thường có thành tích học tập cao hơn. Các kỹ năng này có thể được rèn luyện thông qua hoạt động giáo dục cảm xúc xã hội (SEL), thiền chánh niệm, viết nhật ký cảm xúc hoặc tham gia các hoạt động nhóm.
4. Vai trò của môi trường học tập và sự hỗ trợ tinh thần
Môi trường học tập thân thiện, khuyến khích sự tôn trọng và chấp nhận cảm xúc cá nhân sẽ giúp học sinh cảm thấy an toàn và sẵn sàng thể hiện bản thân. Sự quan tâm từ giáo viên và phụ huynh cũng góp phần quan trọng trong việc giúp học sinh vượt qua khó khăn về mặt cảm xúc và duy trì động lực học tập. Khi học sinh cảm thấy được lắng nghe, được đánh giá công bằng và không bị so sánh, các em sẽ phát triển sự tự tin và chủ động hơn trong học tập.
Cảm xúc và thành tích học tập có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ. Việc tạo dựng môi trường học tích cực, đồng thời trang bị kỹ năng quản lý cảm xúc cho học sinh là chìa khóa giúp các em phát huy tối đa tiềm năng của mình. Khi cảm xúc được chăm sóc đúng cách, học sinh không chỉ học tốt hơn mà còn phát triển toàn diện về mặt tâm lý và xã hội.